کشیدن دندان | مراحل، درد، عوارض و مراقبت های بعد

حفظ سلامت دهان و دندان یکی از مهم ترین ارکان سلامت عمومی بدن انسان به شمار می رود. در علم دندانپزشکی، هدف اولیه و اصلی همواره حفظ دندان های طبیعی بیمار است. با این وجود، شرایط بالینی متعددی به وجود می آید که در آن ها نگه داشتن دندان آسیب دیده نه تنها ممکن نیست، بلکه می تواند باعث گسترش عفونت و آسیب به بافت های اطراف شود. در چنین مواقعی، متخصصان کلینیک تخصصی دندانپزشکی اشکان بهترین راهکار درمانی را خروج دندان از حفره استخوانی می دانند. این مقاله یک منبع علمی و جامع است که تمام جزئیات مربوط به این روش درمانی را با دقت بررسی می کند تا شما با آگاهی کامل و بدون نگرانی برای درمان خود اقدام کنید.

کشیدن دندان چیست؟

کشیدن دندان که در متون علمی دندانپزشکی با عنوان اکسترکشن (Tooth Extraction) شناخته می شود، یک روش جراحی کوچک است که طی آن دندان به طور کامل از حفره دندانی (آلوئول) موجود در استخوان فک خارج می شود. در این روش، اتصالات نگهدارنده دندان از استخوان فک جدا شده و دندان از حفره خود خارج می شود.

هنگامی که دندان به شدت تخریب شده باشد و روش های ترمیمی مانند عصب کشی (درمان ریشه) یا استفاده از روکش های دندانی نتوانند ساختار آن را احیا کنند، دندانپزشک تصمیم به خروج آن می گیرد. این عمل جراحی با استفاده از ابزار های مخصوص و تحت بی حسی موضعی انجام می شود تا بیمار در طول فرآیند، هیچ گونه احساس دردی نداشته باشد. پزشکان متخصص با بهره گیری از دانش روز و تجهیزات پیشرفته، این عمل را با کمترین میزان تروما و آسیب به بافت های اطراف انجام می دهند.

چه زمانی دندان باید کشیده شود؟

تصمیم گیری برای خارج کردن یک دندان از دهان، نیازمند بررسی های دقیق بالینی و رادیوگرافی است. دلایل متعددی وجود دارند که دندانپزشک را ناچار به انتخاب این روش درمانی می کنند. برخی از مهم ترین و شایع ترین این دلایل عبارتند از:

• پوسیدگی های عمیق و غیر قابل درمان: زمانی که باکتری ها باعث ایجاد پوسیدگی بسیار وسیع در تاج و ریشه دندان شوند و عفونت به پالپ (مغز دندان) و استخوان اطراف سرایت کرده باشد، اگر درمان ریشه قادر به مهار عفونت نباشد، خروج دندان الزامی است.
• بیماری های پیشرفته لثه (پریودنتال): در بیماری های شدید پریودنتال، بافت های نگهدارنده دندان شامل لثه و استخوان فک تحلیل می روند. در نتیجه دندان لق شده و توانایی جویدن را از دست می دهد.
• دندان های نهفته و نیمه نهفته: شایع ترین مثال برای این مورد، دندان های عقل هستند. اگر فک فضای کافی برای رویش دندان عقل نداشته باشد، این دندان در زیر لثه یا استخوان محبوس می شود و می تواند باعث عفونت، ایجاد کیست یا فشار به دندان های مجاور شود.
• آماده سازی برای درمان ارتودنسی: در برخی از بیماران که دچار شلوغی و بی نظمی شدید دندانی هستند، متخصص ارتودنسی برای ایجاد فضای کافی جهت ردیف کردن سایر دندان ها، دستور خارج کردن یک یا چند دندان سالم را می دهد.
• تروما و شکستگی های وسیع: حوادث و ضربه های فیزیکی سنگین به ناحیه فک و صورت می توانند باعث شکسته شدن ریشه دندان در زیر خط لثه شوند که در بسیاری از موارد قابل ترمیم نیست.

فرآیند کشیدن دندان چگونه انجام می شود؟

آگاهی از مراحل اجرایی این درمان می تواند ترس و اضطراب بیماران را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. این فرآیند در یک محیط استریل و با رعایت تمام پروتکل های بهداشتی انجام می گیرد.

در مرحله اول، دندانپزشک سوابق پزشکی بیمار را بررسی می کند تا از عدم تداخل دارو های مصرفی بیمار با مواد بی حسی یا خطر خونریزی اطمینان حاصل کند. سپس یک عکس اشعه ایکس (X-ray) از دندان مورد نظر تهیه می شود تا طول، شکل و موقعیت دقیق ریشه ها و همچنین میزان تراکم استخوان مجاور بررسی گردد.

پس از بررسی های اولیه، دندانپزشک ناحیه مورد نظر را با استفاده از دارو های بی حسی موضعی کاملا بی حس می کند. پس از اثرگذاری دارو، بیمار تنها احساس فشار خواهد داشت و هیچ گونه دردی حس نمی کند. دندانپزشک با استفاده از ابزاری به نام الواتور (Elevator) دندان را در حفره خود کمی لق می کند تا لیگامان های نگهدارنده پاره شوند. سپس با ابزار دیگری به نام فورسپس (Forceps)، دندان را گرفته و با حرکات کنترل شده و دقیق، آن را از استخوان فک خارج می کند. پس از خروج دندان، حفره با سرم شستشو تمیز شده و برای کنترل خونریزی، یک تکه گاز استریل روی آن قرار می گیرد تا بیمار روی آن فشار وارد کند.

آیا کشیدن دندان درد دارد؟

بسیاری از بیماران نگران درد این فرآیند هستند. باید بدانید که حین درمان به دلیل استفاده از مواد بی حسی، هیچ گونه دردی وجود ندارد. پس از رفع اثر بی حسی، احساس درد کاملا طبیعی است. شدت این درد در روش جراحی بیشتر از روش ساده است و معمولا در ۲ تا ۳ روز اول به اوج خود می رسد و سپس کاهش می یابد. مصرف به موقع مسکن ها به کنترل موثر این درد کمک می کند.

مقایسه ی انواع کشیدن دندان

بسته به شرایط دندان در دهان، روش های خارج کردن آن به دو دسته اصلی تقسیم می شوند که هر کدام تکنیک ها و ابزار های خاص خود را طلب می کنند. در جدول زیر تفاوت های این دو روش آورده شده است:

مراقبت های بعد از کشیدن دندان

موفقیت آمیز بودن این درمان تنها به مهارت دندانپزشک بستگی ندارد، بلکه نحوه رفتار بیمار پس از جراحی نقش بسیار حیاتی در بهبودی سریع و جلوگیری از عفونت دارد. مهم ترین هدف پس از خروج دندان، تشکیل و حفظ یک لخته خونی سالم در داخل حفره است.

بعد از کشیدن دندان چه بخوریم؟

تغذیه مناسب برای تسریع روند درمان بسیار مهم است. در روز های اول تنها از غذا های نرم، خنک و مقوی مانند سوپ ولرم، پوره سیب زمینی، ماست و بستنی استفاده کنید تا محل زخم تحریک نشود و نیازی به جویدن شدید نداشته باشید.

بعد از کشیدن دندان چه کارهایی ممنوع است؟

انجام برخی فعالیت ها می تواند باعث کنده شدن لخته خون و بروز عفونت شود. مهم ترین ممنوعیات شامل استفاده از نی برای نوشیدن مایعات، تف کردن شدید، سیگار کشیدن، مصرف قلیان، و همچنین خوردن غذا های سفت، تند، داغ و دانه دار است.

چند روز طول می کشد جای دندان خوب شود؟

روند بهبودی شامل دو مرحله اصلی است. بسته شدن اولیه لثه معمولا بین ۱ تا ۲ هفته طول می کشد. اما پر شدن حفره و ترمیم کامل استخوان فک در محل دندان خارج شده زمان بر است و از چند هفته تا چند ماه به طول می انجامد.

سایر دستورالعمل های مراقبتی شامل موارد زیر است:

• کنترل خونریزی: گاز استریلی که دندانپزشک روی زخم قرار داده است را حداقل به مدت یک ساعت با فشار ملایم دندان ها روی هم نگه دارید.
• استفاده از کمپرس سرد: در بیست و چهار ساعت اول، از کمپرس یخ روی صورت (سمت دندان کشیده شده) استفاده کنید تا تورم کاهش یابد.
• بهداشت دهان: مسواک زدن را از روز بعد ادامه دهید اما مسواک را روی ناحیه زخم نکشید. شستشو با آب نمک ولرم (بدون قرقره شدید) نیز توصیه می شود.
• مصرف دارو ها: در صورت تجویز آنتی بیوتیک توسط دندانپزشک، دارو ها را کامل و طبق دستور مصرف کنید. دارو های مسکن نیز باید در فواصل زمانی مشخص شده میل شوند.

عوارض احتمالی پس از کشیدن دندان

به طور کلی، این روش یک مداخله دندانپزشکی بسیار ایمن و متداول است. با این حال، آگاهی از عوارض جانبی احتمالی می تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند.

آیا کشیدن دندان خطرناک است؟

• درد و تورم: احساس درد ملایم تا متوسط و تورم در ناحیه فک، یک واکنش طبیعی است که طی چند روز به تدریج کاهش می یابد.
• عفونت زخم: اگر بهداشت دهان به خوبی رعایت نشود، باکتری ها می توانند وارد حفره شده و عفونت ایجاد کنند.
• آسیب عصبی: در موارد نادر، هنگام خارج کردن دندان های عقل فک پایین، ممکن است عصب دچار کشیدگی شود که باعث بی حسی موقت لب و چانه می گردد.
• عارضه حفره خشک (Dry Socket): دردناک ترین عارضه پس از این عمل، حفره خشک است. عوامل خطر متعددی در بروز این مشکل نقش دارند که مهم ترین آن ها شامل سیگار کشیدن، مصرف نی، شستشوی شدید دهان، مصرف قرص های ضد بارداری و کشیدن دندان عقل پایین می باشد.

به نقل از مرکز ملی اطلاعات زیست فناوری آمریکا، حفره خشک زمانی رخ می دهد که لخته خون اولیه تشکیل نشود یا پیش از موعد حل شود. طبق گزارش رسمی دانشگاه هاروارد، این وضعیت معمولا سه تا پنج روز پس از جراحی آغاز می شود و با درد بسیار شدید، بوی بد دهان و طعم ناخوشایند همراه است. برای درمان آن حتما باید به دندانپزشک مراجعه شود.

چه زمانی بعد از کشیدن دندان باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم هشدار دهنده زیر، باید فورا با دندانپزشک خود تماس بگیرید:

• خونریزی شدید که با فشار گاز استریل کنترل نمی شود
• بروز تب و لرز
• تورم پیشرونده که بعد از روز سوم بیشتر شود
• خروج ترشحات یا چرک از محل زخم
• درد بسیار شدید که با مسکن آرام نمی شود و به گوش یا گردن تیر می کشد
• هرگونه مشکل در بلع غذا یا تنفس

هزینه کشیدن دندان در سال 1405

تعیین یک قیمت ثابت برای این درمان امکان پذیر نیست، زیرا هزینه نهایی به عوامل متعددی بستگی دارد. اولین فاکتور تعیین کننده، موقعیت دندان در دهان است؛ هزینه خارج کردن دندان های قدامی معمولا با دندان های خلفی و چند ریشه ای متفاوت است. فاکتور دوم، نوع عمل است؛ بدیهی است که یک روش ساده هزینه کمتری نسبت به یک جراحی پیچیده دندان نهفته دارد که نیازمند تخصص بالاتر و استفاده از مواد بخیه است.

علاوه بر این، استفاده از مواد پیوند استخوان، نوع بی حسی، و تجهیزات به کار رفته بر روی تعرفه نهایی تاثیر می گذارند. شما می توانید برای معاینه دقیق، دریافت مشاوره تخصصی و اطلاع از هزینه های به روز در سال 1405، با کارشناسان پذیرش در کلینیک تخصصی دندانپزشکی اشکان تماس بگیرید.

جمع بندی

در نهایت باید گفت که خارج کردن دندان از بافت فک، یک درمان کارآمد است که با هدف رهایی بیمار از درد های مزمن، کنترل عفونت و آماده سازی دهان برای جایگزینی دندان های از دست رفته انجام می شود. با روش های نوین بی حسی، این درمان معمولا با درد بسیار کمی انجام می شود. تفاوت میان روش ساده و جراحی تنها در تکنیک اجرایی است و هر دو متد ایمن هستند. رمز اصلی موفقیت و جلوگیری از عوارضی همچون حفره خشک، اجرای دقیق دستورالعمل های مراقبتی است. متخصصان ما در کلینیک تخصصی دندانپزشکی اشکان همواره آماده اند تا بهترین خدمات جراحی و مشاوره های پس از درمان را به شما ارائه دهند.

سوالات متداول در رابطه با کشیدن دندان

در آخر به سوالات شما پاسخ می دهیم

۱- آیا فرآیند کشیدن دندان دردناک است؟

خیر، پیش از شروع درمان، دندانپزشک ناحیه مورد نظر را به طور کامل بی حس می کند. شما در حین کار تنها مقداری فشار احساس می کنید. پس از رفع اثر بی حسی نیز با مصرف دارو های مسکن تجویز شده، درد کنترل می شود.

۲- چند روز بعد از جراحی می توانم سیگار بکشم؟

مصرف دخانیات یکی از دلایل اصلی ایجاد عارضه دردناک حفره خشک است. توصیه علمی این است که حداقل تا هفتاد و دو ساعت پس از جراحی از کشیدن سیگار و قلیان پرهیز کنید تا لخته خون تثبیت شود.

۳- فضای خالی دندان کشیده شده را چگونه باید پر کرد؟

خالی ماندن جای دندان می تواند باعث تحلیل استخوان فک و کج شدن دندان های مجاور شود. بهترین روش های جایگزینی شامل کاشت ایمپلنت دندانی، استفاده از بریج و پروتز های متحرک است.

۴- خونریزی بعد از کشیدن دندان تا چه زمانی طبیعی است؟

خونریزی خفیف تا چند ساعت اول طبیعی است، اما اگر خونریزی شدید یا مداوم بیشتر از ۴ تا ۶ ساعت ادامه پیدا کند، باید سریع با دندانپزشک تماس بگیرید.

۵- آیا کشیدن دندان باعث خراب شدن بقیه دندان ها می شود؟

بله، اگر جای خالی دندان برای مدت طولانی بدون درمان باقی بماند، ممکن است دندان های کناری حرکت کنند، بین دندان ها فاصله ایجاد شود و حتی استخوان و لثه تحلیل برود. به همین دلیل بهتر است بعد از کشیدن دندان، جای آن با ایمپلنت، بریج یا روش های مناسب دیگر پر شود.

۶- بعد از کشیدن دندان تا چند روز درد و ورم طبیعی است؟

درد و تورم خفیف تا حدود ۷ الی ۱۰ روز طبیعی است و باید به مرور کمتر شود. اگر درد شدیدتر شد، ورم افزایش پیدا کرد یا تب و بوی بد دهان ایجاد شد، باید به دندانپزشک مراجعه کنید.

۷- چرا بعد از کشیدن دندان، لثه یا استخوان تیز احساس می شود؟

گاهی بعد از کشیدن دندان، بخشی از استخوان فک یا استخوان بین دندانی از لثه بیرون زده و با زبان احساس می شود. این حالت معمولا به مرور زمان صاف و ترمیم می شود، اما اگر دردناک یا آزاردهنده باشد، دندانپزشک می تواند آن را اصلاح کند.

۸- آیا کشیدن دندان عفونی خطرناک است؟

خیر، اما معمولا قبل از کشیدن دندان عفونی باید التهاب و عفونت با آنتی بیوتیک کنترل شود. در بعضی موارد اگر عفونت شدید باشد، کشیدن دندان بهترین راه درمان است.

۹- آیا همه دندان های پوسیده باید کشیده شوند؟

خیر، بسیاری از دندان های پوسیده با ترمیم یا عصب کشی قابل حفظ هستند. کشیدن دندان زمانی انجام می شود که دندان قابل درمان نباشد یا ریشه و ساختار آن به شدت آسیب دیده باشد.

۱۰- چرا بعضی دندان ها با جراحی کشیده می شوند؟

اگر دندان نهفته باشد، ریشه های پیچیده داشته باشد، تاج دندان شکسته باشد یا دندان در موقعیت سختی قرار گرفته باشد، کشیدن ساده امکان پذیر نیست و باید با جراحی خارج شود.

۱۱- آیا بعد از کشیدن دندان ممکن است فک کج شود؟

خیر، کج شدن واقعی فک طبیعی نیست. اما ورم یک طرف صورت بعد از کشیدن دندان ممکن است باعث شود فرد احساس کند فک تغییر کرده است. اگر این حالت ادامه داشت یا در جویدن مشکل ایجاد شد، باید معاینه انجام شود.

۱۲- بعد از کشیدن دندان عقل باز نشدن دهان طبیعی است؟

بله، مخصوصا بعد از جراحی دندان عقل نهفته، محدود شدن باز شدن دهان، درد و تورم تا چند روز طبیعی است و معمولا طی ۱ تا ۲ هفته بهتر می شود.

۱۳- آیا درد شدید بعد از کشیدن دندان طبیعی است؟

درد خفیف تا متوسط طبیعی است، اما درد بسیار شدید، ضربان دار یا دردی که بعد از چند روز بیشتر شود می تواند نشانه عفونت یا خشکی حفره دندان باشد و نیاز به بررسی دارد.

۱۴- اگر بخیه بعد از کشیدن دندان باز شود چه باید کرد؟

اگر خونریزی شدید یا درد غیرعادی وجود نداشته باشد، باز شدن بخیه همیشه خطرناک نیست. با این حال بهتر است دندانپزشک محل را بررسی کند تا روند ترمیم دچار مشکل نشود.

۱۵- آیا می توان دندان عفونی را به جای کشیدن، عصب کشی کرد؟

بله، در بسیاری از موارد دندان عفونی با عصب کشی قابل درمان است. اما اگر عفونت گسترده باشد یا دندان قابل بازسازی نباشد، کشیدن دندان ضروری می شود.

۱۶- بعد از کشیدن دندان چه غذاهایی نباید خورد؟

تا ۲۴ ساعت اول نباید غذاهای سفت، داغ، تند و نوشیدنی با نی مصرف شود. غذاهای نرم و خنک مانند سوپ ولرم، ماست و پوره گزینه مناسب تری هستند.

۱۷- آیا بوی بد دهان بعد از کشیدن دندان طبیعی است؟

بوی خفیف در روزهای اول ممکن است طبیعی باشد، اما بوی شدید همراه با درد، ترشح یا طعم بد دهان می تواند نشانه عفونت باشد و باید بررسی شود.

۱۸- اگر جای دندان کشیده شده بعد از مدت طولانی جوش یا برجستگی ایجاد کند خطرناک است؟

هر برجستگی، جوش سفید یا ترشح در محل دندان کشیده شده که بعد از چند هفته یا چند ماه باقی بماند باید توسط دندانپزشک بررسی شود، زیرا ممکن است ناشی از عفونت، باقی ماندن ریشه یا مشکلات لثه باشد.