بسیاری از افراد فکر می‌کنند از دست دادن دندان‌های عقب دهان مشکل مهمی ایجاد نمی‌کند و نیازی به درمان فوری ندارند. ایمپلنت دندان آسیاب جای خالی دندان‌های خلفی را پر میکند و توان جویدن را بازمی‌گرداند. به نقل از ADA باقی‌ماندن جای خالی دندان می‌تواند باعث حرکت دندان‌های دیگر شود و در برخی موارد با تحلیل استخوان همراه باشد.
انتخاب بین ایمپلنت، بریج و دیگر روش‌های جایگزینی به سلامت لثه، وضعیت دندان‌های کناری، حجم استخوان فک و طرح درمان اختصاصی بستگی دارد. ما در کلینیک دندانپزشکی اشکان مرادی تلاش می‌کنیم مناسب‌ترین مسیر درمانی را برای مراجعان خود طراحی کنیم. در این مقاله مراحل و مزایای ایمپلنت دندان آسیاب و نکات مهم انتخاب روش درمان بررسی می‌شود.
چه زمانی دندان آسیاب قابل نگهداری است و چه زمانی باید جایگزین شود؟
تصمیم برای کشیدن دندان فقط بر پایه درد، شکستگی تاج یا پوسیدگی ظاهری گرفته نمی‌شود. پیش از درمان، وضعیت ریشه، عصب، لثه، مقدار بافت سالم باقی‌مانده و میزان تحلیل استخوان بررسی می‌شود. دندان‌های آسیاب فشار زیادی را هنگام جویدن تحمل می‌کنند؛ به همین دلیل حفظ دندان طبیعی، تا زمانی که امکانپذیر باشد، اولویت دارد.
در شرایط زیر، امکان حفظ دندان آسیاب وجود دارد:
- پوسیدگی یا شکستگی تاج: بخش آسیب‌دیده با مواد ترمیمی مناسب بازسازی می‌شود.
- عفونت ریشه: درمان ریشه می‌تواند کانال‌های عفونی را پاکسازی و دندان را حفظ کند.
- بیماری لثه قابل‌کنترل: درمان لثه به حفظ بافت نگهدارنده دندان کمک میکند.
- ضعف ساختار تاج: روکش دندان می‌تواند از بخش باقی‌مانده محافظت کند.
در برخی شرایط، نگهداری دندان پیش‌آگهی مناسبی ندارد و جایگزینی آن بررسی می‌شود:
- شکستگی عمودی ریشه: شکستگی عمیق ریشه معمولاً قابل ترمیم نیست.
- پوسیدگی گسترده زیر لثه: در صورت از بین رفتن بخش زیادی از ساختار دندان، درمان ممکن است دوام کافی نداشته باشد.
- بیماری پیشرفته لثه: تخریب شدید استخوان نگهدارنده می‌تواند ثبات دندان را از بین ببرد.
- باقی‌ماندن ریشه غیرقابل نگهداری: ریشه عفونی یا آسیب‌دیده ممکن است نیاز به خارج شدن داشته باشد.
هر دندان عصب‌کشی‌شده یا ترک‌خورده‌ای نیاز به کشیدن ندارد. مراجعه به‌موقع برای ارزیابی و درمان می‌تواند از نیاز به جراحی‌های پیچیده‌تر در آینده جلوگیری کند.
مراحل کاشت ایمپلنت دندان آسیاب
کاشت ایمپلنت یک فرایند مرحله‌بندی‌شده است و زمان درمان برای همه افراد یکسان نیست. به نقل از AAP سلامت لثه، سلامت عمومی و استخوان کافی در ارزیابی کاندید ایمپلنت اهمیت دارند. مراحل معمول درمان شامل موارد زیر است:
- معاینه دهان، بررسی سابقه پزشکی، وضعیت بایت و دندان‌های مقابل.
- تهیه تصویر سهبعدی از فک برای ارزیابی حجم استخوان، سینوس فک بالا و مسیر عصب فک پایین.
- خارج کردن دندان آسیب‌دیده یا آماده‌سازی محل بی‌دندانی برای جراحی.
- انجام پیوند استخوان و استفاده از غشا در صورت کمبود حجم استخوان.
- قرار دادن پایه ایمپلنت در استخوان فک.
- طی شدن دوره جوش‌خوردن پایه با استخوان فک.
- قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال پس از اطمینان از ثبات ایمپلنت.
- انتخاب جنس روکش با توجه به فشار جویدن، فضای موجود و وضعیت دندان مقابل، سپس ساخت و نصب آن روی اباتمنت.
- تنظیم تماس دندان‌ها و تعیین برنامه معاینات دوره‌ای.
در بعضی شرایط، پایه ایمپلنت در همان روز کشیدن دندان قرار می‌گیرد. این روش به سلامت محل کشیدن، نبود عفونت فعال، حجم کافی استخوان و کنترل مناسب فشار جویدن وابسته است. کاشت فوری پایه با نصب فوری روکش نهایی یکسان نیست؛ زمان نصب روکش به ثبات اولیه ایمپلنت، وضعیت استخوان و طرح درمان بستگی دارد.
روکش دندان آسیاب باید فشار زیاد جویدن را تحمل کند. زیرکونیای یکپارچه یا تمام‌آناتومیک یکی از گزینه‌های مقاوم برای این ناحیه است؛ روکش‌های دارای لایه چینی نیز قابل استفاده‌اند، اما لایه چینی آن‌ها ممکن است لب‌پر شود. هیچ جنسی به‌تنهایی دوام روکش را تضمین نمی‌کند و ضخامت روکش، تنظیم بایت و وجود دندان‌قروچه هم باید بررسی شوند.
چه کسانی کاندید مناسب ایمپلنت آسیاب هستند؟
موفقیت ایمپلنت به سلامت عمومی بدن و شرایط دهان بستگی دارد. پیش از جراحی، عوامل زیر بررسی می‌شوند:
- سلامت لثه: عفونت و التهاب فعال لثه باید پیش از جراحی درمان شود.
- حجم و کیفیت استخوان: استخوان باید برای ایجاد ثبات اولیه پایه کافی باشد.
- بهداشت دهان: مسواک‌زدن منظم و استفاده از نخ دندان برای دوام درمان اهمیت دارد.
- بیماری‌های زمینه‌ای: بیماری‌هایی مانند دیابت کنترل‌نشده می‌توانند روند ترمیم را مختل کنند. (AAD)
- مصرف دخانیات: نیکوتین خون‌رسانی بافت را کاهش می‌دهد و احتمال موفقیت درمان را پایین می‌آورد.
- دندان‌قروچه: در صورت وجود فشار زیاد روی دندان‌های خلفی، استفاده از نایت‌گارد بررسی می‌شود.
- موقعیت سینوس و عصب: فاصله محل کاشت با سینوس فک بالا یا عصب فک پایین باید دقیق اندازه‌گیری شود.
کمبود استخوان به معنی غیرممکن بودن درمان نیست. پیوند استخوان می‌تواند بستر تحلیل‌رفته را بازسازی کند؛ با این حال، ممکن است طول دوره درمان افزایش یابد.
شرایط کاشت در فک بالا و پایین چه تفاوتی دارد؟
فک بالا و فک پایین از نظر ساختار استخوان و موقعیت اندام‌های حساس تفاوت دارند. به همین دلیل، برنامه‌ریزی ایمپلنت در ناحیه آسیاب هر فک متفاوت است.
ایمپلنت دندان آسیاب در فک بالا
سینوس‌های فکی بالای ریشه دندان‌های آسیاب قرار دارند. پس از از دست رفتن دندان آسیاب بالا، استخوان این ناحیه ممکن است تحلیل برود و ارتفاع استخوان کاهش پیدا کند. در صورت نیاز، سینوس لیفت انجام می‌شود تا با بالا بردن غشای سینوس و افزودن مواد پیوند، فضای کافی برای کاشت ایمپلنت فراهم شود.
ایمپلنت دندان آسیاب در فک پایین
عصب آلوئولار تحتانی از زیر دندان‌های آسیاب پایین عبور میکند و حس لب و چانه را تأمین میکند. حفظ فاصله ایمن با این عصب ضروری است. استخوان فک پایین معمولاً متراکم‌تر است و می‌تواند ثبات اولیه مناسبی ایجاد کند، اما دقت جراحی در این ناحیه اهمیت زیادی دارد.
هزینه ایمپلنت دندان آسیاب
هزینه ایمپلنت دندان آسیاب بدون معاینه و بررسی تصاویر رادیوگرافی مشخص نمی‌شود. شرایط دهان و فک، نوع مواد مورد استفاده و نیاز به درمان‌های جانبی در هزینه نهایی اثر دارند.
مهم‌ترین عوامل مؤثر بر هزینه عبارت‌اند از:
- برند پایه ایمپلنت، اباتمنت و جنس روکش؛ برای مثال، زیرکونیای یکپارچه یا روکش فلزسرامیک.
- نیاز به کشیدن دندان یا خارج کردن ریشه آسیب‌دیده.
- نیاز به پیوند استخوان و غشای کلاژنی.
- نیاز به جراحی سینوس لیفت در فک بالا.
- هزینه تصویربرداری سهبعدی و پیچیدگی جراحی.
- نیاز به روکش موقت.
- تجربه تیم درمان و خدمات پیگیری پس از درمان.
هزینه کمتر به‌تنهایی معیار مناسبی برای انتخاب درمان نیست. کیفیت مواد، مهارت جراح، رعایت اصول بهداشتی و برنامه پیگیری منظم در نتیجه درمان نقش مهمی دارند. هنگام مقایسه قیمت‌ها، باید مشخص شود هزینه روکش نهایی و جنس آن در مبلغ اعلام‌شده لحاظ شده است یا خیر. در جدول زیر هزینه‌های حدودی ایمپلنت آمده است.
| نام | قیمت |
|---|---|
| Chaorum | ۱۸,۸۰۰,۰۰۰ تومان |
| Neodent | ۱۹,۸۰۰,۰۰۰ تومان |
| Osstem | ۱۷,۳۰۰,۰۰۰ تومان |
| Dentis | ۱۵,۸۰۰,۰۰۰ تومان |
برای جایگزینی دندان آسیاب، ایمپلنت بهتر است یا بریج؟
ایمپلنت و بریج هر دو می‌توانند جای خالی دندان آسیاب را پر کنند، اما روش انجام و شرایط مناسب هرکدام متفاوت است. بنا بر تحقیقات MOUTHHEALTHY ایمپلنت به‌صورت مستقل در استخوان فک قرار می‌گیرد؛ در حالی که بریج از دندان‌های مجاور به‌عنوان پایه استفاده میکند. مقایسه این دو روش می‌تواند انتخاب درمان را ساده‌تر کند:
| معیار | ایمپلنت دندان آسیاب | بریج دندان |
|---|---|---|
| وابستگی به دندان مجاور | درمان مستقل است و دندان‌های کناری تراش نمی‌خورند. | دندان‌های مجاور برای پایه بریج تراش می‌خورند. |
| نیاز به جراحی | قرار دادن پایه ایمپلنت در استخوان فک به جراحی نیاز دارد. | بریج معمولاً اغلب بدون جراحی ایمپلنت و با آماده‌سازی دندان‌های پایه ساخته می‌شود. |
| حفظ استخوان فک | به حفظ تحریک استخوان در محل دندان کمک میکند. | استخوان زیر دندان مصنوعی ممکن است به مرور تحلیل برود. |
| طول درمان | دوره جوش خوردن پایه با استخوان معمولاً چند ماه زمان می‌برد. | درمان معمولاً در چند هفته تکمیل می‌شود. |
| بهداشت روزانه | مانند دندان طبیعی مسواک و نخ دندان استفاده می‌شود. | تمیز کردن زیر بریج و دندان‌های پایه به ابزار مخصوص نیاز دارد. |
اگر دندان‌های کناری سالم باشند و استخوان کافی وجود داشته باشد، ایمپلنت می‌تواند جای خالی دندان آسیاب را بدون تراش آن دندان‌ها پر کند. بریج معمولی ممکن است زمانی مطرح شود که دندان‌های مجاور خود به روکش نیاز دارند یا جراحی ایمپلنت مناسب نیست.
انتخاب نهایی به وضعیت دندان‌های پایه، حجم استخوان، شرایط سلامت، زمان درمان و هزینه بستگی دارد؛ بریج متکی بر ایمپلنت نیز طرح درمان جداگانه‌ای است و نباید با بریج متکی بر دندان‌های طبیعی اشتباه گرفته شود.
جمع بندی
دندان‌های آسیاب نقش اصلی در جویدن دارند و رها کردن جای خالی آن‌ها می‌تواند باعث حرکت دندان‌های مجاور، تغییر بایت و تحلیل استخوان شود. در صورت غیرقابل نگهداری بودن دندان، ایمپلنت می‌تواند جایگزینی مستقل باشد و بریج نیز در برخی شرایط گزینه مناسبی است. انتخاب روش درمان و جنس روکش به معاینه بالینی و بررسی تصاویر رادیوگرافی نیاز دارد. برای هماهنگی وقت معاینه در کلینیک دندانپزشکی اشکان مرادی، با شماره‌های ۰۲۱۲۲۱۱۱۸۹۸ یا ۰۲۱۲۲۱۱۱۸۹۹ تماس بگیرید. آدرس: تهران، خیابان سرو، نبش کوچه سوم، پلاک ۱.
ساعت کاری: شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۱۱ تا ۲۰ و پنجشنبه‌ها از ساعت ۱۱ تا ۱۸.
سوالات متداول درباره ایمپلنت دندان آسیاب
این بخش پاسخ پرسش‌های تکمیلی درباره ایمپلنت دندان آسیاب را ارائه میکند.
1- آیا دندان آسیاب را می‌توان بلافاصله پس از کشیدن ایمپلنت کرد؟
بله، در برخی شرایط پایه ایمپلنت در همان جلسه کشیدن دندان قرار می‌گیرد. سلامت حفره دندان، نبود عفونت فعال، حجم کافی استخوان و وضعیت بایت در تصمیم‌گیری اثر دارند.
2- اگر دندان آسیاب مدتها پیش کشیده شده باشد، امکان کاشت وجود دارد؟
بله، کاشت ایمپلنت حتی سالها پس از کشیدن دندان نیز ممکن است. بررسی تصاویر سهبعدی مشخص میکند که آیا کاشت مستقیم امکانپذیر است یا ابتدا به پیوند استخوان نیاز وجود دارد.
3- آیا جایگزین کردن دندان آسیاب دوم هم ضروری است؟
لزوم جایگزینی دندان آسیاب دوم برای همه افراد یکسان نیست. وضعیت دندان‌های مقابل، دندان عقل، عملکرد جویدن و برنامه درمانی کلی در این تصمیم نقش دارند.
4- برای دو دندان آسیاب کنار هم چند پایه ایمپلنت لازم است؟
برای دو دندان آسیاب مجاور، اگر فضای کافی و استخوان مناسب وجود داشته باشد، معمولاً دو پایه مجزا برای پشتیبانی از دو روکش در نظر گرفته می‌شود. بریج متکی بر ایمپلنت هم در بعضی طرح‌های درمانی امکانپذیر است، اما ساخت دو دندان آسیاب روی تنها یک پایه، به دلیل فشار زیاد جویدن در این ناحیه، انتخاب معمول نیست و می‌تواند خطر مشکلات فنی را افزایش دهد. تعداد پایه‌ها و نوع روکش پس از بررسی حجم استخوان، فاصله دندان‌ها، وضعیت بایت و فشار جویدن تعیین می‌شود.
5- پس از نصب روکش، چه زمانی می‌توان غذاهای سفت جوید؟
زمان بازگشت به رژیم غذایی عادی به ثبات ایمپلنت، نوع روکش، روش بارگذاری و وضعیت بافت‌ها بستگی دارد. پس از تنظیم بایت و تأیید سلامت محل درمان، جویدن مواد غذایی به‌تدریج انجام می‌شود.
